Amazon owner's rocket explodes during liftoff

ඇමෙරිකාවේ ෆ්ලොරිඩාහි පිහිටි කේප් කැනවරල් අභ්‍යවකාශ බලකා මධ්‍යස්ථානයේ 36 වන දියත් කිරීමේ සංකීර්ණයේදී 'නිව් ග්ලෙන්' (New Glenn) රොකට්ටුවක් දරුණු පිපිරීමකට ලක්ව සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී තිබේ. ඇමසන් ව්‍යාපාර ජාලයේ නිර්මාතෘ ජෙෆ් බෙසොස්ට අයත් බ්ලූ ඔරිජින් (Blue Origin) අභ්‍යවකාශ සමාගමට අයත් රොකට්ටුවක් මෙලෙස පිපිරී ගොස් ඇත.

2026 මැයි 28 වන දින රාත්‍රී 9:00 ට පමණ මෙම අනතුර සිදුව ඇත්තේ රොකට්ටුව ගුවන්ගත කිරීමට පෙර සිදු කරනු ලබන පරීක්ෂණාත්මක එන්ජින් පණගැන්වීමක් (Static Fire Test) අතරතුරදීය. ඉන්ධන සම්පූර්ණයෙන්ම පුරවා තිබූ මෙම රොකට්ටුව දියත් කිරීමේ අංගනයේදීම මෙලෙස පිපිරී ගියද, අනතුර සිදුවන අවස්ථාවේදී අදාළ කලාපයේ සේවකයින් නොසිටි බැවින් කිසිදු පුද්ගලයෙකුට තුවාල සිදුව නොමැති බව බ්ලූ ඔරිජින් සමාගම තහවුරු කර ඇත.

මෙම පරීක්ෂණය ලබන ජූනි මාසයේ මුල් භාගයේදී ක්‍රියාත්මක කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ 'NG-4' මෙහෙයුම සඳහා සූදානම් වීමක් වශයෙන් පවත්වන ලද්දකි. ඇමසන් සමාගමේ 'ප්‍රොජෙක්ට් කූපර්' (Project Kuiper) අන්තර්ජාල චන්ද්‍රිකා 48 ක් කක්ෂගත කිරීම මෙම මෙහෙයුමේ අරමුණ වූ අතර, පිපිරීම සිදුවන අවස්ථාවේදී එම චන්ද්‍රිකා රොකට්ටුව තුළ රඳවා නොතිබූ බැවින් ඒවා විනාශ වීමෙන් වැළකී තිබේ. එන්ජින් පණගැන්වීමත් සමඟම ඇති වූ අධික දීප්තිය තත්පර කිහිපයකින් මහා පරිමාණ පිපිරීමක් බවට පත්වූ අතර, එමඟින් නැඟුණු දැවැන්ත ගිනි බෝලය සහ හතු පිපිරුමක හැඩය ගත් දුම් වලාකුළ සැතපුම් ගණනාවක් ඈතට දර්ශනය වී ඇත. පිපිරීමේ දරුණු හඬ මෙරිට් දූපත (Merritt Island) ඇතුළු අවට ප්‍රදේශවලට තදින්ම ඇසුණු බවත්, රාත්‍රී අහස තැඹිලි පැහැයෙන් ඒකාලෝක වූ බවත් ප්‍රදේශවාසීහු පවසති.

මෙම දරුණු අනතුර හේතුවෙන් 'No, It's Necessary' යනුවෙන් නම් කර තිබූ රොකට්ටුවේ පළමු අදියරේ බූස්ටරය (Booster) සහ එහි ඉහළ අදියර සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශයට පත්විය. මීට අමතරව, බ්ලූ ඔරිජින් සමාගම ඩොලර් බිලියනයකට වඩා වැඩි පිරිවැයක් දරා ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද 36 වන දියත් කිරීමේ සංකීර්ණයේ යටිතල පහසුකම්වලට ද දැඩි හානි සිදු වී ඇත. එහි තිබූ අකුණු ආරක්ෂක කුළුණක් කඩා වැටී ඇති අතර රොකට්ටුවට අවශ්‍ය පහසුකම් සහ ඉන්ධන සපයන කුළුණු (Umbilical Masts) ද සම්පූර්ණයෙන්ම විනාශ වී තිබේ. රොකට් දෘඩාංග සඳහා පමණක් ඩොලර් මිලියන 150 කට අධික පාඩුවක් සිදුව ඇති අතර, දියත් කිරීමේ අංගනය පිළිසකර කිරීම සඳහා තවත් ඩොලර් මිලියන ගණනක අතිරේක පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවනු ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.

ජෝන් ග්ලෙන් නම් සුප්‍රකට ඇමෙරිකානු ගගනගාමියා සිහිපත් කරමින් නම් කර ඇති 'නිව් ග්ලෙන්' රොකට්ටුව, මීටර් 98 ක් (අඩි 320 ක්) උසැති, අර්ධ වශයෙන් නැවත භාවිත කළ හැකි බ්ලූ ඔරිජින් සමාගමේ ප්‍රධානතම බර උසුලන රොකට්ටුවයි. මෙතේන් සහ ද්‍රව ඔක්සිජන් ඉන්ධන ලෙස භාවිත කරන 'BE-4' එන්ජින් හතකින් සමන්විත මෙයට, පහළ පෘථිවි කක්ෂයට මෙට්‍රික් ටොන් 45 ක බරක් රැගෙන යාමේ හැකියාව පවතී. ස්පේස්එක්ස් (SpaceX) සමාගමේ ෆැල්කන් හෙවි සහ ස්ටාර්ෂිප් රොකට් සමඟ තරඟ කිරීමට මෙන්ම නාසා ආයතනයේ 'ආටෙමිස්' සඳ ගමන සඳහා අවශ්‍ය 'බ්ලූ මූන්' යානය ගෙන යාමට ද මෙම රොකට්ටුව සැලසුම් කර තිබිණි. මීට පෙර 2025 අගභාගයේදී පැවැති 'NG-2' මෙහෙයුමේදී සාර්ථකත්වයක් අත්කර ගත්තද, 'NG-3' මෙහෙයුමේදී මෙහි දෙවන අදියරේ දෝෂයන් මතු විය.

සිදුවූ අනතුර සම්බන්ධයෙන් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් බ්ලූ ඔරිජින් සමාගම මෙය එන්ජින් පරීක්ෂාව අතරතුර සිදු වූ "අසාමාන්‍යතාවක්" (Anomaly) ලෙස හඳුන්වා දී ඇති අතර, ඒ පිළිබඳ විධිමත් පරීක්ෂණයක් පවත්වන බව පවසා ඇත. සමාගමේ නිර්මාතෘ ජෙෆ් බේසෝස් (Jeff Bezos) මෙය "දුෂ්කර දිනයක්" ලෙස පිළිගනිමින්, අභියෝග හමුවේ නොසැලී ඉදිරියට යන බව ප්‍රකාශ කර තිබේ. ඇමෙරිකාවේ ෆෙඩරල් ගුවන් සේවා පරිපාලනය (FAA) විසින් මේ පිළිබඳව විශේෂ විමර්ශනයක් පවත්වනු ලබන තෙක් ඉදිරි දියත් කිරීම් අත්හිටුවීමට ඉඩ ඇති බැවින්, ඇමසන් සමාගමේ චන්ද්‍රිකා ජාල සැලසුම් සහ නාසා ආයතනයේ සඳ තරණ මෙහෙයුම් රැසක් සැලකිය යුතු කාලයකින් ප්‍රමාද වනු ඇත. මෙම අනතුර පිළිබඳව අදහස් දක්වමින් ස්පේස්එක්ස් ප්‍රධානී ඉලොන් මස්ක් ද සිය කනගාටුව පළ කරමින් "රොකට් තාක්ෂණය ඉතා සංකීර්ණ" බව පවසා ඇත.