Houthi militants who seized power in an archipelago launch attacks on the Red Sea

මැදපෙරදිග කලාපීය උණුසුම තවදුරටත් තීව්‍ර කරමින්, යේමනයේ හවුති සටන්කාමීන් විසින් රතු මුහුදේ පිහිටි අතිශය උපායමාර්ගික බැබ් අල්-මන්ඩැබ් (Bab al-Mandab) සමුද්‍ර සන්ධිය සහ ඊට අයත් දූපත් සමූහයක බලය සම්පූර්ණයෙන්ම තමන් සතු කරගෙන තිබේ. ජාත්‍යන්තර නාවික ගමනාගමනයට අතිශය තීරණාත්මක මෙම ජල තීරයේ පිහිටි මැයියුන් (Mayyun), මහා හා කුඩා හනීෂ් (Hanish) සහ සුකාර් (Zuqar) යන දූපත් ඇතුළු බටහිර වෙරළබඩ තීරයේ පැවති යේමන රජයේ හමුදා පාලන ප්‍රදේශ සියල්ල හවුතිවරුන්ගේ ග්‍රහණයට පත්ව ඇත.

මෙම හමුදාමය ඉදිරියට ඒම හමුවේ රතු මුහුදේ සහ සූවස් ඇල දෙසට දිවෙන ප්‍රධාන නාවික මාර්ගයේ යේමන පාර්ශ්වයේ සම්පූර්ණ පාලනය හවුතිවරුන් වෙත හිමි වී ඇති අතර, සවුදි අරාබියට අයත් නෞකා හැර අන් සියලුම ජාත්‍යන්තර වෙළඳ නෞකා සඳහා ගමනාගමන නිදහස සුරක්ෂිත බව හවුති සංවිධානය ප්‍රකාශ කරයි. හවුති දේශපාලන මණ්ඩල සාමාජික හාසෙම් අල්-අසාද් සඳහන් කර සිටියේ ජාත්‍යන්තර නාවික ගමනාගමනයට යේමන පාර්ශ්වයෙන් කිසිදු තර්ජනයක් නොමැති බවයි. කෙසේ වෙතත්, සවුදි අරාබිය විසින් යේමනයට එල්ල කරන ප්‍රහාර සහ පනවා ඇති තහනම් ඉවත් කරන තෙක් සවුදි නෞකාවලට එරෙහි සම්බාධක තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක වන බව හවුති හමුදා ප්‍රකාශක යහියා සාරි තහවුරු කළේය.

මේ අතර, හවුතිවරුන් විසින් මෑතකදී අල්ලා ගන්නා ලද උපායමාර්ගික මොචා (Mocha) නගරයේ ගුවන්තොටුපළ සහ වරාය ඉලක්ක කරගනිමින් සවුදි අරාබිය ප්‍රබල මිසයිල සහ ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කර ඇති බව වාර්තා වේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංක්‍රමණිකයන් පිළිබඳ සංවිධානයට අනුව මෙම නවතම ගැටුම් හේතුවෙන් පුද්ගලයින් 500 කට වැඩි පිරිසක් ජීවිතක්ෂයට පත්ව 46,000 කට ආසන්න පිරිසක් අවතැන් වී සිටිති. 2014 වසරේදී හවුතිවරුන් සානා අගනුවර අල්ලා ගැනීමෙන් ඇරඹී 2022 සූදානම් විරාමයකට පසුව යළිත් ඇවිලී ගිය මෙම අර්බුදය හමුවේ, අහිමි වූ ප්‍රදේශ නැවත අල්ලා ගැනීමට යේමන ජාත්‍යන්තරව පිළිගත් රජයේ හමුදා සංවිධානාත්මක ප්‍රති-ප්‍රහාරයකට සූදානම් වෙමින් සිටී.

හවුතිවරුන්ගේ මෙම වේගවත් ඉදිරියට ඒම හමුවේ සවුදි ඔටුන්න හිමි මොහොමඩ් බින් සල්මන් කුමරු විසින් යේමනයේ හවුති ඉලක්ක වෙත සෘජු ඇමරිකානු හමුදා ප්‍රහාර එල්ල කරන ලෙස කළ ඉල්ලීම ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. සවුදි පාලනය වෙත බුද්ධි තොරතුරු හුවමාරු කර ගැනීම සහ ඉලක්ක හඳුනාගැනීමේ සහාය ලබා දීමට ඇමරිකාව එකඟ වී ඇතත්, සෘජු හමුදාමය මැදිහත්වීමකට වොෂින්ටනය සූදානම් නැත. මෙම හදිසි තත්ත්වය හමුවේ ඇමරිකානු මධ්‍යම බළකායේ ප්‍රධානී බ්‍රැඩ් කූපර් සවුදි අරාබියට පැමිණ ඇති අතර, සවුදි අරාබියේ නැගෙනහිර-බටහිර තෙල් නල මාර්ගය ආසන්නයේ දුමාරයක් නැගී එන අයුරු සටහන් වූ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප ද නිකුත් වී තිබේ.

යේමනයේ හවුතිවරුන්ගේ මෙම ජයග්‍රහණය ඉරානය විසින් දැඩි ලෙස ඇගයීමට ලක් කර ඇති අතර, ඉරාන උච්චතම නායක මොජ්තාබා ඛමේනිගේ උපදේශක මොහොමඩ් මොක්බර් මෙය අන්සාර් අල්ලාහ් සංවිධානය ලැබූ විශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් ලෙස හඳුන්වා දී ඇත. හවුතිවරුන්ට ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ උපදෙස් ලැබෙන බවට එල්ල වන චෝදනා ඉරානය ප්‍රතික්ෂේප කරයි. මේ අතර, පාකිස්ථානයේ හමුදාපති ෆීල්ඩ් මාර්ෂල් අසීම් මුනීර් සහ ඉරාන විදේශ අමාත්‍ය අබ්බාස් අරාග්චි අතර පැවැති දුරකථන සංවාදයකදී යේමන අර්බුදය, සවුදි අරාබියට එල්ල වන ප්‍රහාර සහ කලාපීය ආරක්ෂාව පිළිබඳව දීර්ඝ ලෙස සාකච්ඡා කෙරිණි.

ලොව ප්‍රධානතම නාවික මාර්ගයක් වන බැබ් අල්-මන්ඩැබ් සමුද්‍ර සන්ධියේ පාලනය හවුතිවරුන් අතට පත්වීම සහ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සිදුවන තෙල් ප්‍රවාහනය අවහිර වීම හමුවේ ලෝක බලශක්ති වෙළඳපොළ දැඩි අර්බුදයකට ලක්ව ඇත. ලොව විශාලතම තෙල් අපනයනකරුවා වන සවුදි අරාබියේ තෙල් අපනයනය අගෝස්තු මාසයේදී දිනකට බැරල් මිලියන 2.3 කින් පමණ බරපතල ලෙස පහත වැටී ඇති අතර, ලෝක වෙළඳපොලේ බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 ඉක්මවා ගොස් ඇත. ඇමරිකාවේ ඩීසල් ගැලුමක මිල ඩොලර් 6 ඉක්මවා යාම එළඹෙන නොවැම්බර් අඩකාලීන මැතිවරණය හමුවේ ට්‍රම්ප් පාලනයටද දැඩි පීඩනයක් එල්ල කරමින් පවතී.