The ever-blurring dream of vehicles

දශක ගණනාවක් තිස්සේ ශ්‍රී ලාංකික මධ්‍යම පාන්තිකයා දුටු සුන්දරම සිහිනයක් වූයේ තමන්ගේම කියා රෝද හතරක වාහනයකි; එහෙත් අද වන විට එය හුදෙක් දේශපාලන ප්‍රභූන්ට සහ ධනවතුන්ට පමණක් සීමා වූ සුඛෝපභෝගී වරප්‍රසාදයක් බවට පත්වෙමින්, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දෑසින් සදහටම මැකී යමින් පවතී.

කොවිඩ් වසංගතය සහ ආර්ථික අර්බුදය හේතුවෙන් වසර ගණනාවක් පුරා ක්‍රියාත්මක වූ වාහන ආනයන තහනම, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ කොන්දේසි සපුරාලීමේ සහ බදු ආදායම් ඉලක්ක සපුරා ගැනීමේ අරමුණින් 2025 වසරේ මුල් භාගයේදී ඉවත් කෙරිණි. එහෙත්, කිසිදු පෙර සූදානමකින් තොරව ගලා ආ විශාල වාහන තොගයත් සමඟ උද්ගත වූ දැඩි ආර්ථික සහ පාරිසරික පීඩනය හමුවේ, 2026 මැයි මාසයේදී වාහන ආනයනය මත හදිසි 50%ක රේගු බදු අධිභාරයක් පැනවීමට රජයට මේ වන විට සිදුවී තිබේ.

මෙම අත්තනෝමතික ක්‍රියාවලිය හරහා වඩාත්ම පීඩාවට පත්ව ඇත්තේ මෙරට සාමාන්‍ය ජනතාවයි. මැතිවරණ වේදිකාවලදී සහනදායී මිලකට වාහන ලබා දෙන බවට දේශපාලඥයින් ලබා දුන් පොරොන්දු හුදු ඡන්ද ගුණ්ඩු පමණක්ම බව මේ වන විට තහවුරු වී හමාරය. ලෝකයේ වැඩිම වාහන බදු අය කරන රටවල් අතර පෙරමුණේ සිටින ශ්‍රී ලංකාව, සාමාන්‍ය ඉන්ධන වාහන සඳහා 300% සිට 450% දක්වාත්, විද්‍යුත් වාහන සඳහා 100% සිට 200% දක්වාත් දැවැන්ත බදු ප්‍රතිශතයක් අය කරයි. ඒ අනුව, ජාත්‍යන්තර වෙළෙඳපොළේ ඩොලර් 10,000ක් වැනි මුදලකට අලෙවි වන සාමාන්‍ය මෝටර් රථයක් වෙනුවෙන් රුපියල් මිලියන 7ත් 10ත් අතර අතිවිශාල මුදලක් ගෙවීමට මෙරට පාරිභෝගිකයාට අද සිදුව ඇත.

මෙම කෙටිදෘෂ්ටික තීරණවල ප්‍රතිවිපාක දැන් මුළුමහත් ආර්ථිකය පුරාම දෝංකාර දෙමින් පවතී. වාහන තහනම ඉවත් කරන මොහොතේ ඩොලර් බිලියන 6ක පමණ යම් සැනසිලිදායක මට්ටමක පැවති විදේශ විනිමය සංචිතය, වාහන සහ අලුතින් එක්වූ වාහන සඳහා අවශ්‍ය ඉන්ධන ආනයනය කිරීම හේතුවෙන් වේගයෙන් දියවී යන්නට විය. එහි අනිවාර්ය ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2026 මැයි මාසය වන විට රුපියලේ අගය යළිත් වේගයෙන් කඩාවැටෙමින් පවතින අතර, ඖෂධ, ආහාර සහ ඉන්ධන වැනි අත්‍යවශ්‍ය භාණ්ඩවල මිල ගණන් අහස උසට නැඟීමෙන් සමස්ත ජනගහනයම දරුණු ආනයනික උද්ධමනයක ගොදුරක් බවට පත්ව සිටිති.

ආර්ථිකය එසේ කඩා වැටෙද්දී, ආනයනය කළ නව වාහනවලින් බහුතරයක් බස්නාහිර පළාතට පමණක් කේන්ද්‍ර වීමෙන් බරපතළ සමාජීය හා පාරිසරික ඛේදවාචකයක්ද නිර්මාණය වී ඇත. දරාගත නොහැකි රථවාහන තදබදය හේතුවෙන් ජනතාවගේ වටිනා ශ්‍රමය සහ කාලය මහමඟ දියවී යද්දී, එය සෘජුවම රටේ ජාතික ඵලදායීතාවයට මරු පහරක් එල්ල කර තිබේ. අනෙක් අතට, වාහන තදබදයත් සමඟ කොළඹ සහ මහනුවර වැනි නගරවල වායු දූෂණය අතිශයින් ඉහළ ගොස්, ජනතාව ශ්වසන හා හෘද රෝගවලට ගොදුරු වීමේ දැඩි සෞඛ්‍ය අවදානමක්ද මතු වී ඇත. ජනතාවට සහන සලසනවා වෙනුවට රජය හුදෙක් බදු මිරිකා ගැනීමේ පටු අරමුණක පමණක් සිරවී සිටින්නේ ඇයිද යන්න දැන් සමාජය හමුවේ ඇති බරපතළම ප්‍රශ්නයයි.

බදු වැඩි කිරීමෙන් හෝ හදිසි තහනම් පැනවීමෙන් පමණක් මෙම සංකීර්ණ අර්බුදය විසඳිය නොහැකි බව පාලකයින් තේරුම් ගන්නා තුරු, කඩිනම් බස් රථ සේවා (BRT) වැනි නවීන පොදු ප්‍රවාහනයක් හෝ සහනදායී විද්‍යුත් වාහන ප්‍රතිපත්තියක් වෙනුවට මෙරට ජනතාවට ඉතිරි වනු ඇත්තේ බිඳුණු පොරොන්දු සහ දුම්රොටු මැද ගෙවී යන අඳුරු අනාගතයක් පමණි.